دانشگاه های افغانستان ومشکلات آن

 

دراین روزهاهوا سرد وبارانی شده ، هرکس برای خرید ضرورت های زمستانی دست وپا می کنند انگار زمستان ازراه میرسد ونظام طبیعت فصل جدیدی ازسردی ومشقت را به نمایش می گذارد.امدن زمستان مثل همیشه مروریست برخاطرات تلخ زمستان سالهای قبل ، سالهای دشوار، سالهای رنج ، سالهای درد ، سالهای جنگ ، آوارگی، مصیبت ، طوفان  هولناک  کوه های بلند هندوکوش ، با با ، پامیرو...قتل عام ، آتش ، نفرت و....

بواقعیت ما فرزندان رنج ومصیبت هستیم ، درسرزمین شوره زار جنگ کاشته  شدیم وبا نفرت ودرد درزمزرعه اندوه ریشه گرفتیم ، درفضای آلوده  سیاست زمین سوخته جوانه زده و قد برافراشتیم وتاابد دردیار محرومیت ومحکومیت می مانیم تا بالاخره ازتنفر ابر بی باران بخشکیم زندگی ما همه رنج ، رنج که درسکوتش فریاد است ، درامیدش یاس است ودر نگفتنی هایش هزاران گفتنی ها، وقت یاد م اززمستانهای وطنم میاید بخود می لرزم هیولائی ازوحشت فکرم را مشغول میکند ، باخودفکر می کنم خدایا چی روزهای سختی ! چی مصیتی !  سردی ، طالبان، جنگ ،لیلیه ، بی آبی ، دانشگاه ، استاد ، لوبیائی کردم دار ، و....ازهمه مهمتر امتحان امتحان ؟! دانشجو آزمائی ؟! نه هرگز دانشجوکشی ، قتل عام اندیشه ها نه ازنوع طالبانی بلکه ازنوع مدرن با فنون خاص دردانشگاه ، کیسه بوری؟! دزدی وسرقت ؟! نه جیب خالی کردن ازنوع روش های اکادمیک ومعاملات دانشگاهی.و....

 بااین مقدمه وبه بهانه آمد آمد زمستان وشروع امتحانات زمستا نی دانشگاه ها ی کشور قلم وکاغذ گرفته تا تاملی کوتاه بر مشکلات دانشگاه های کشور داشته باشم.

متاسفانه جنگ وخون ریزی دهه های گذشته درافغانستان درکنارویرانی ، قتل عام، آ وارگی ، بی ثباتی سیاسی ، وتضعیف روحیه زیست باهمی تاثیرات ناگوار بر زیربناهای اقتصادی وازهمه مهمتر بر ا لگوهای رفتاری اساتید ، کیفییت درسی دردانشگاها ،سیستم نظام تحصیلی ، ترویج فرهنگ خشونت مطلق العنانی واستاد محوری ، زایش وتولید فکرو.... نیز گذاشته است.

مهمترین مشکلات دانشگاهای کشور قرارزیراست:

1- کمبود اساتید فعال  : اکثریت اساتید دانشگاه های افغانستان تا مقطع لسانس بدرجه پوهیالی ویا هم پوهنیاری مصروف تدریس هستند؛ موضوع که حتی در عقب مانده ترین کشورهای دنیا هم معمول نیست. مطمنا آ ماردقیق از تمام اساتید را ندارم ولی دردانشکده که خودم مشغول تحصیل بودم درچهارسال ازدرس استادی بهره نبردم که تا مقطع فوق لسانس یا بالاترازان دررشته تخصصش تحصیل کرده باشد.

2-استاد محوری درقالب خشونت فکری: خشونت ومحصل ستیزی مشکل دیگریست که دانشجویان کشور ما ازآن بشدت اسیب پذیر اند؛ عقده گشائی ها ی بی معنی ، اعمال بدترین نوع خشونت فکری و کینه توزی های بی رحمانه درچوکات اندیشه های نا بخردانه فضای با صفای دانشگاهارا پیش ازپیش الوده کرده ،درساعات درسی خشم وغضب نابجائی اکثریت اساتید محور اصلی ودرمحراق توجه دانشجویان قرارمی گیرد.

وقت استاد داخل  صنف (محبس 90 دقیقه ای) محصلین میشود سکوت عجبیب حاکم شده ، بحث روی درس ، پرسش وپاسخ ، لیکچر ، دادن ماخذ و...در آتش خشم پیشانی چین خورده استاد وسکوت معنی دار ومعصومانه دانشجویان ذوب می شود.الگوهای رفتاری که بدین شکل درصنف حاکم باشد نتایج منفی آن جز نفرت ، عقده ،کم سوادی، خشونت فکری وبالاخره منفی گرائی درهمه ابعاد زندگی اکادمیکی چیزی دیگری نخواهدبود.

3- عدم تولید فکر واندیشه: مهمترین چالش که حتی روند پیشرفت وترقی کشور را به بن بست مواجه ساخته عدم تولید فکر واندیشه دردانشگاه های کشورمی باشد.دانشگاه همچنان که ازنامش پیداست کانون علم ، تولید اندیشه ، موشکافی مشکلات جامعه ، نوآوری ، خلاقیت، جهل گریزی وبالاخره کاوش راه های برون رفت از وضعیت نابسامان موجوده می باشد؛ متاسفانه در دانشگاهای افغانستان نه تنها روی این موضوعات مهم تاکید نشده بلکه گراف این مشکلات را بالا برده که این موضوع یقینا ربط مستقیم به کمبود اساتید فعال وعدم برنامه ریزی دقیق وزارت تحصلات عالی کشوردرسستم نظام تحصیلی  دارد. فرهنگ مطالعه وکتاب خوانی، رشد ظرفیت ها، تحقیق وپژوهش، ابتکار وخلاقیت که ازلازمه دانشگاهی بودن است زمانی جامه عمل می پوشد که اساتید فعال جذب دانشگاها شده وسستم نظام اموزشی دانشگاه ها ازنو برنامه ریزی شود؛تا وقت که  نوت های چند صفحه ای اساتید که ازدوران حکومت داود وظاهر شاه به ارث مانده  سال بسال تجدید پوش می شود به موزیم فرهنگی کشور سپرده نشده واصل روابط در جذب اساتید دانشگاه ها مورد بازیابی ازطرف وزارت تحصیلات قرارنگیرد، مفاهیم وپژوهش جای حفظ نقطه به نقطه نوت های چند صفحه ای باستانی را پور نکند ، و... ادعای تولید اندیشه ، ابتکار وخلاقیت ومجهز شدن دانشجویان به علوم متداوله روز نابجا خواهد بود.

نگاه دانشجویان به مفاهیم اصلی علوم نگاه تازه نبوده ، برداشت دانشجو داشته های فکری دوران دانش اموزشی شان است وبس.

علوم اجتماعی ، حقوق و علوم سیاسی ، اد بیات و... مفاهیم کلیشه ای است که نامش عطش تشنگی مارا فرومی نشاند وشخصیت های کاذب اشباع شده مارا هرلحظه در قدمگاه دانشگاها با دریشی های لوکس وصحبت های دلنشنی تلفونی به نمایش می گذارد.برداشت ما ازتاریخ هنوز حفظ بیوگرافی شاهان کشور وبیاد داشتن تعداد پسران وزنان احمد شاه بوده از تاریخ سیاسی جهان همان مفهوم حفظ سنوات جنگ های جهانی را داریم ، ادبیات همان موضوع حفظ اشعار سعدی ومعنی کلمات عربی به فارسی چیزی تازه نمی فهمیم و....

4-عدم توجه به مکان های رهایشی ولیلیه ها: خوابگاه های دانشگاه های ما مکان مناسب برای زندگی دانشجونیست؛ عدم امکانات مناسب، کمبود اتاق ، برق ، کانالیزاسیون ، کتابخانه و... موارد هستند که هیچگونه بهبودی درآن بملاحظه نمی رسد.

سلول های زندان از نگاه  معیشتی وحفظ نظافت از اتاق های خوابگاه به مراتب بهتر هستند ،در هراتاق تا13دانشجو مثل گوسفند روی هم زندگی می کنند نه تنها فضای مناسب برای درس ومطالعه نیست بلکه احتمال شیوع امراض گوناگون بشدت قابل پیش بینی است. دردانشگاه مزارشریف خوابگاه است  که ازآن به گوانتاناموی ثانی یاد می کنند کسی به نام لیلیه وخوابگاه نمی شناسند نبود آب تشناب مشکلات زیادی راببارمی آورد که از تاثیرات منفی آن حتی شهروندان مزارشریف که دراطراف خوابگاه هستند نیز بی بهره نیستند، همه دانشجویان از دست شویه های (تشناب ) مساجد اطراف خوابگاه استفاده می کردند که بالاخره تشنابهای مساجد هم بروی دانشجویان قفل زده شد.

عدم نظافت درطعام خانه دانشگاه خود فشار روحی دیگری است که دانشجویان ازآن رنج می برد لوبیائی کرم دار طعام خانه دانشگاه ورد زبان همه محصلین خوابگاه بود.در دانشگاه کابل محصلین بخاطر ابراز مشکلات معیشتی شان چند قربانی بجا گذاشت .درست است که مافرزندان رنجیم ، زیربنائی اقتصادی کشورما ازهم پاشیده اما توجه به کانونهای علم ودانش خصوصا دانشگاه ها ازمسایل مهم کشورمیباشد تا دانشگاه های ما که منشا همه تحولات مثبت  است به وضعیت مطلوبی نرسد جامعه ما راه بسوی انکشاف باز نخواهد کرد.

واما فرصت ها، زمینه ها وراه حل ها:

نوسازی سستم تحصیلی : سیستم تحصیلی کشور ما شدیدا نیاز به بازبینی وتجدید دارد ، نظام تحصیلی زمان شاهی (قدیمی) نه تنها مشکل مارا رفع نمی سازد که بنا به عدم تطابق با جامعه امروزی برمشکلات می افزاید. وقت نظام تحصیلی ما تجدید نظرشود سیستم نوتیشن کارائی خودرا ازدست داده رجوع به ماخذ ومنابع ، کتابخانه ها ، تحقیق وپژوهش وابتکار اهمیت ویژه پیدامی کند که تولید اندیشه وخلاقیت از ملزومات آن می باشد. رشوت ، معاملات نامشروع دانشگاهی وعقد ه گشائی جایش را به خشونت پرهیزی فکری ، تعمیم فرهنگ مطالعه ، تلاش در راستای تخصصی شدن و ...می دهد. با اصلاح نظام تحصیلی است که دانشگاه وکلاس ها  سلولهای زندان فکری نه بلکه با غستان دانش وکانون گرم علم محوری خواهد بود.

تجدید نظر درسستم جذب اساتید :یکی از زمینه های که وزارت تحصیلات عالی و هیئت علمی دانشگاها دارند تجدید نظر وبازبینی در روند جذب اساتید است. درشرایط کنونی جذب واستخدام اساتید بنا به روابط صرف نظر از ضوابط ومعیار مشخص تحصیلات عالی صورت می گیرد. تازمانی که این روند ادامه داشته باشد انجماد فکری وکوتاه نگری های نا بخردانه حاکمیت بی بدیل دردانشگاها  خواهد داشت. جذب اساتید که مقطع فوق لسانس ودکتورارا سپری کرده ازاهمیت ویژه در شرایط امروزی برخوردار است.عدم زایش تفکر وخلاقیت،نابودی دسته جمعی فکری ، امتحان شمشیر برنده استاد برای نابودی استعدادهای شکوفا و....همه ناتوانیهای اکثریت اساتید دانشگاه هارا به اثبات می رساند.

وبالاخره رفع بی عدالتی ،پربارساختن کتابخانه ها وتوجه به ساحات رهایشی وخوابگاها زمینه وفرصت دیگری برای بهبودی وضعیت دانشگاهای کشورمی باشد. تعمیم ارزش ها ومفاهیم اصلی عدالت اموزشی وتحصیلی روحیه خودباوری وافغانستان دوستی را تقویه ، حس تلاش ومبارزه جوانان کشوررابا همه مفاسد اجتماعی درهمه ابعاد زندگی زنده وهمه را به اینده با صفا مجهز با دانش که مطابق به ایجابات قرن ما باشد امیدوارخواهد کرد.

      میرزا  (رفعت)

+ نوشته شده در  دوشنبه ۱۳۸۷/۰۱/۱۲ساعت ۲:۲۱ ب.ظ  توسط نــجیـب الله ( جویــــا )  |